شەوی جەژن
شەوی جەژن
نوسینی: جوبران خەلیل جوبران
1883-1931
وەرگێڕبۆکوردی: ئیبراھیم مەردۆخی
بەبۆنەی جەژنی کریسمس و سەری ساڵی زایینیەوە
شەو داھات و تاریکی شاری داپۆشی، روناکی و نور لە کۆشک و خانوە کانەوە تیشکیان ھاویشت، ھەموو خەڵک بە جل و بەرگی تازەی جەژنەوە، لەماڵ بەرەو شەقامە کان ھاتنەدەرێ، نیشانەی شادی و بێ نیازی، لەنێو چاوانیانەوە دیاربوو، لە ناو ھەناسە ھێواشە کانیانەوە، بون و بەرامەی خواردن و ئارەق دەھات.
بەڵام ئەمن تاقی تەنیا، دوورە پەرێز لەو جەنجاڵ و پلەزیقانە، دەرۆیشتم و بیرم لە خاوەن جەژنەکە دەکردەوە، بیرم لە بلیمەت و ناوازەی بەرەکان دەکردەوە، کەبە ھەژاری و فەقیری لەدایک بوو، بەبێ ژن وتەنیا ژیا، بەھەڵواسراویش مرد و گیانی لەدەس دا.
بیرم لەو بلیمەتە ئاگرینە دەکردەوە، کەگیانێکی گشتی، لەگوندێکی بچکۆلانەی سوریەدا ھەڵی گیرساند، پاشان دای لە شەقەی باڵ و بەسەر ھەموو چەرخ و خول و کاتەکاندا خولایەوە، یەک لەدوای یەک بەسەر ھەموو ژیارەکاندا تێ پەڕبوو.
کەگەیشتمە باخی گشتی، لەسەر کورسیە دارینەیەکدا دانیشتم، لەبەین لق و پۆپی دارە روتاوەکانەوە، سەیری شەقامە سلۆق و جەنجاڵەکەم دەکرد، لە دوورەوە گوێم گرتبوو لە سرود و گۆرانی ئەو جەژن گێڕانە، کەلە قافڵەی گاڵتە و گەپدا تێدەپەڕین.
پاش ماوەیەک خەون و خەیاڵ، لام کردەوە، تمەس پیاوێک لەپەنامدا ھەڵتروشکاوە، عاسایەک وابەدەسیەوە، بەنوکی عاساکەی لە سەر زەویەکەدا، خەت و ھێڵی تێکەڵ و پێکەڵی دەکێشا، لەدڵ خۆمدا ووتم ئەمەش، وەکو من تاق و تەنیایە، پاشان بەووردی سەیری شکڵ و شێوەم کرد، ھەرچەند جلەکانی کۆن و قژی گژ و ئاڵۆزکا بوو، بەڵام بە پیاوێ پیاوانە و بە ھەیبەت ھاتەبەرچاوم.
لەوانەبوو ھەستی کردبێ من سەیریەکەم و سەرنج شکڵ و شێوەی دەدەم، ئاوڕێکی لێدامە وە و بەدەنگێکی ناسک و ھێواش ووتی: شەوباش منیش ووتم: ژیانتباش.
پاشان بەنوکی عەساکەی، لەسەر پانتایی زەویەکە، ھەمدیسان دەستی کردەوە بە خەت کێشان، لەپاش تۆزێ، کەلەدەنگە خۆشەکەی سەرم سوڕمابوو، ووتم ئەرێ تۆش لەم شارەدا غەریبی؟
ووتی: بەڵێ من لەم شارەو لە ھەموو شارێکدا غەریبم، ووتم ھەر بە راستی غەریب، ئالەم کات و ساتانەدا تەنیایی و غەریبی لەبیر دەچێتەوە، چونکا خەڵکی لایەکی لێ دەکەنەوە و، بەنەرمی دڵی دەدەنەوە، ووتی: من لەم جۆرە کات و ساتانەدا، لە موو کات و ساتی تر غەریب ترم.
ئەمەی ووت و سەری بەرە و ئاسمانە خۆڵە مێشینە کە ھەڵبڕی و چاوە کانی ئەبڵەق بوون و، کەوتە لێوە لەر کردن، لەوە دەچوو لەم رووپەڕەی ئاسمانە دا نەخشەی زێدێکی دووری بەدی کردبێ،
ووتم: خەڵکی لەم ئاھەنگ و جەژنانەدا، ھەندێ بۆ ھەندێکی دیکە بە بە زەیی و دلۆڤانن، دەوڵەمەند ھەژار و لێ قەوماوانی وەبیر دێتەوە، خاوەن ھێزیش روحم بە لاوازان دەکا، ووتی: بەڵێ بەزەیی دەوڵەمەند سەبارەت بە ھەژار چیدی نیە بێجگە لە خۆش ویستنی خۆی، دلۆڤانی بە ھێزیش دەربارەی لاواز، چیدی نیە بێجگە لە شێوەیەک لە شێوەکانی خۆبە زلزانی و شانازی و خۆ گیڤ کردنەوە.
ووتم: لەوانەیە راست کەی، بەڵام ھەژارێکی لاواز چێ بکا لەو خواست و ئارەزوەی کە لە دەرونی دەوڵەمەندی زلھێزدا دەخولێتەوە؟! ھەژار و لاوازی برسی خەون بەنانەوە دەبینێ، ئیتر ھەر گیز بیرێک لەوە ناکاتەوە، ھەویری نانەکە چۆن چۆنی شێلراوە، ووتی: ھەرگیز پێ بەخشراو بیر ناکاتەوە، بەڵام پێویستی سەرشانی بەخشندەیە، بەقوڵی بیر بکاتەوە.
پاش مات بوونێک ووتم: ئەمن واتێدەگەم تۆ زۆر موحتاج و ئاتاجی، بۆچی یەک دوو درەمێکم لێوەر ناگری؟ لەکاتێکدا زەردەخەنەی خەم لە سەر لێویەوەدرکا، ووتی: بەڵێ من موحتاجم، بەڵام نەک موحتاجی پارە، ووتم: پێویستت بەچیە؟ ووتی من پێویستم بە جێگا و ماوایە، پێویستم بە جێگایەکە سەری تێدا بنێمەوە، ووتم: ئەتۆ دوو درمم لێ وەربگرە و برۆ بۆ میوانخانە و ھۆدەیەک بگرە.
ووتی: لەم شارەدا ھەموو میوانخانەیەک گەراووم، جێگەیەکم دەس نەکەوتووە، تەقەم لەھەموو دەرگایەک ھەڵساندووە، تاقە دۆستێکم دەس نەکەوت، ھەموو چێشخانە کانیشم پشکاندووە تیکەیە نانیان پێنەدام، لەدڵخۆمدا ووتم: ئەم لاوە زۆر سەر سوڕھێنەرە، دەمێک وەک فەیلەسوف دەدوێ و دەمێ وەک شێت بەرەدەدا، ھەرکە ووشەی شێتم چرپاند بە گوێی دڵما، چاوی لێ دەر پەڕاندم و دەنگیشی لەجاران زیاتر بەرز کردەوە، ووتی: بەڵێ ئەمن شێتم، ھەرکەسی تریش وەک من وابێ خۆی بە نامۆیەکی بێ لانە و کولانە و، بێ پەنایەکی زگ برسی دەزانێ، کەزانیم ھەڵەم کردووە داوای لێ بووردنم لێکرد.
ووتم: ببورە کە گومانی وام پێ بردی، بۆچی بە گوێی من ناکەیت و ئەم شە و لە ماڵی ئێمەدا نابەیتە سەر؟ ووتی: ھەزار جار تەقەم لەدەرگای تۆشدا و بە ڵام بۆم نەکرایەوە.
کاتێ کە دڵنیا بووم شێتە، ووتم: وەرە ئەمشەو لەماڵ ئێمە ببەرەسەر، سەرێکی ھەڵبڕی و ووتی: ئەگەر بتزانیبا من کێم بانگێشتنت نەدەکردم، ووتم تۆ کێی؟!
بەدەنگێکی وەکو ھاژە و قڵپەی روبار ووتی: من شۆڕشێکم کە گەلەکان لە پێیان خستووە، ئەمن ھەڵی دەسێنمەوە، ئەمن ئەو رەشە بایەم کە، دەرھێنەری رەگ و ریشەی ئەو بتانەم کە بەرە و چینە کانی پێشو رواندوویانن، ئەمن ئەو کەسەم ھاتووم شمشێر لەسەر زەوی فڕێدەم، نەوەک ئاشتی.
قنج بووە وە، راست راوەستا، روومەتی جوان گەشایەوە، ھەر دوو دەستی پان کردەوە، ھەر وا جێگای بزمارەکان بە لەپی دەسیەوە دیاربوو، بە کڕنوشەوە خۆمم فڕێدایە بەر دەمی، تاھێزم تیابوو قیڕاندم: ئەرێ ئەی عیسای ناسری!
لەوکاتا گوێم لێبوو دەیگووت: ھەموو جیھان بە ناوی منەوە جەژن دەگرن، جەژن دەگرن بۆ ئەو باو و نەریتانەی کەرۆژگاران بەناوی منە وە باسیان کردووە، بەڵام ئەمن خۆم نامۆم و لەرۆژ ھەڵات و رۆژئاوای ئەم زەویەدا، بە وەیلانی دەخولێمە و لە ناو ئەم گەل و ھۆزانەدا یەکێ نیە باش بمناسێ، رێویەکان کولانەیان ھەیە و باڵندەکانیش ھێلانە، بەڵام مرۆڤ جێگایەکی نیە سەری تێدابنێتەوە، لەو کاتدا سەرم ھەڵبڕی جگ لە تاپۆیەکی بۆن خۆش ھیچم نەدی، بێجگە لە دەنگی شە و کەلەناخی ھەتاھەتایەوە دەھات ھیچم نەبیست.